मुंबईची जीवनवाहिनी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या लोकल रेल्वेने दररोज 70 लाखांहून अधिक प्रवासी प्रवास करतात. अशा कोट्यवधी प्रवाशांसाठी भारतीय रेल्वेने महत्त्वाचा निर्णय घेतला असून विनातिकीट प्रवास करणाऱ्यांवर आता अधिक कठोर कारवाई केली जाणार आहे. नव्या नियमांनुसार किमान दंडाची रक्कम ₹250 वरून थेट ₹500 करण्यात आली असून हा नियम देशभरातील रेल्वे सेवांसह मुंबई उपनगरीय रेल्वेलाही लागू आहे.

रेल्वे प्रशासनाच्या मते, वाढत्या विनातिकीट प्रवासामुळे महसुलाचे मोठे नुकसान होत असून लोकल सेवांमध्ये शिस्त राखण्यासाठी हा निर्णय घेण्यात आला आहे. मुंबई विभागात मध्य रेल्वे आणि पश्चिम रेल्वेकडून सातत्याने विशेष तिकीट तपासणी मोहिमा राबविल्या जात आहेत. दरम्यान हजारो प्रवाशांवर कारवाई करून कोट्यवधी रुपयांचा दंड वसूल करण्यात आला आहे.

नवीन नियमांनुसार वैध तिकीट किंवा पास नसताना प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांना प्रवासाचे भाडे आणि त्यावरील अतिरिक्त दंड भरावा लागणार आहे. याशिवाय वापरून झालेल्या तिकिटाचा पुन्हा वापर करणे, चुकीच्या श्रेणीत प्रवास करणे किंवा नियमांचे उल्लंघन केल्यासही दंडात्मक कारवाई केली जाणार आहे.

मुंबई लोकलमध्ये महिलांसाठी राखीव डब्यांमध्ये अनधिकृत प्रवेश करणारे, रेल्वेच्या पायऱ्यांवर किंवा धोकादायक ठिकाणी प्रवास करणारे, तसेच रेल्वेच्या सुविधांचा गैरवापर करणाऱ्यांवरही अधिक कठोर कारवाई होणार आहे. प्रवाशांच्या सुरक्षिततेला प्राधान्य देत रेल्वे प्रशासनाने अशा प्रकारांवर शून्य सहनशीलतेचे धोरण स्वीकारल्याचे सांगितले आहे.

मुंबईतील कार्यालयीन वेळांमध्ये लोकल गाड्यांमध्ये मोठी गर्दी असते. अनेक प्रवासी घाईगडबडीत तिकीट न काढता प्रवास करतात किंवा इतर नियमांकडे दुर्लक्ष करतात. मात्र नवीन नियम लागू झाल्यानंतर अशा निष्काळजीपणाची मोठी आर्थिक किंमत मोजावी लागू शकते. त्यामुळे प्रवासापूर्वी वैध तिकीट, सीझन पास किंवा डिजिटल तिकीट घेणे आवश्यक असल्याचे रेल्वेने स्पष्ट केले आहे.

रेल्वे प्रशासनाने तिकीट तपासणी मोहिमा अधिक तीव्र करण्याचे संकेत दिले आहेत. स्थानके, प्लॅटफॉर्म, लोकल गाड्या तसेच लांब पल्ल्याच्या रेल्वेगाड्यांमध्ये विशेष तपासणी पथके कार्यरत राहणार आहेत. नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर जागेवरच दंडात्मक कारवाई केली जाईल, असेही स्पष्ट करण्यात आले आहे.

दरम्यान, प्रवाशांनी मोबाईल अ‍ॅप, यूटीएस प्रणाली किंवा तिकीट खिडकीतून वैध तिकीट घेऊनच प्रवास करावा, असे आवाहन रेल्वे प्रशासनाने केले आहे. सुरक्षित, शिस्तबद्ध आणि कायदेशीर प्रवासाला प्रोत्साहन देण्यासाठी हे बदल करण्यात आल्याचे रेल्वेचे म्हणणे आहे.

मुंबई लोकलमध्ये दररोज लाखो प्रवासी प्रवास करत असल्याने या नव्या नियमांचा सर्वाधिक परिणाम महानगरातील दैनंदिन प्रवाशांवर होणार आहे. त्यामुळे आता 'तिकीट काढा आणि निर्धास्त प्रवास करा', अन्यथा वाढीव दंडाला सामोरे जाण्याची तयारी ठेवावी लागणार आहे.